Bestel het boek
Vlucht uit Renkum

Vlucht uit Renkum

Oorlogsdagboek van Ko van der Vooren
(September 1944 – juni 1945)

Inleiding Deel I

Vanaf 17 september 1944 houdt Ko van der Vooren een dagboek bij. Hij beschrijft hierin zijn belevenissen als vader met negen kinderen en als slager in Renkum vanaf het moment dat de operatie Market Garden begint. Hij volgt de soms schokkende gebeurtenissen van dag tot dag vanuit het perspectief van de gewone burger.

Bekijk

Inleiding Deel II

De eerste zin uit het dagboek van Ko van der Vooren plaatst de lezer direct middenin het begin van de operatie Market Garden die september 1944 rond Arnhem plaatsvond.

Bekijk

Het Gezin

Het huis aan de Dorpsstraat had een grote betekenis voor de familie. Dat was de plek waar zij thuishoorden, zich geborgen wisten en waar ze hun dagelijks brood verdienden.

Bekijk

Zondag 17 september 1944

Vanmorgen tijdens de Hoogmis begon het bombarderen van Wolfheze. Er waren veel slachtoffers: 65 verplegers, 70 krankzinnigen en een aantal blinden.

Bekijk

Maandag 18 september 1944

De hele nacht hebben wij wakker gelegen door het vele schieten en de vliegmachines. Toen ik even naar boven ging, zagen we de Duitsers door het dorp gaan en was Renkum alweer bijna in Duitse handen.

Bekijk

Dinsdag 19 september 1944

Vannacht is het tamelijk rustig geweest en we hebben ook even geslapen. Richting Ede hebben veel luchtkogels gestaan en daar is geschoten of gebombardeerd. Hoe het erbij staat weten we niet.

Bekijk

Woensdag 20 september 1944

Vannacht hebben we tamelijk rustig geslapen. Wel werd er een poos met harde knallen geschoten, maar we hadden er hier toch geen hinder van, of beginnen we er al aan te wennen?
…Net na het eten begonnen de jachtvliegtuigen weer te razen en even later kwamen er opnieuw luchttroepen aanvliegen: parachutisten en zweefvliegtuigen.

Bekijk

Donderdag 21 september 1944

Wij hebben de slaapplaatsen wat veranderd en we liggen nu iets beter. Het schieten is laat begonnen. Eerst heerste er een verdachte stilte. De Engelsen zijn Tiel binnengetrokken en bij Arnhem zijn er zware gevechten. Twee Duitsers wilden een paar kameraden naar Duitsland brengen, maar konden niet voorbij Arnhem komen. Ze willen het nu over Zwolle proberen.

Bekijk

Vrijdag 22 september 1944

Vannacht hebben de kinderen rustig geslapen. Wijzelf rusten wel, maar slapen gaat moeilijk. Er waren enkele zware knallen vannacht en vanmorgen vroeg begonnen de kanonnen alweer te bulderen. Wij zijn de kleren nog niet uit geweest en we slapen met de schoenen aan. Vanmorgen hebben we eerst de grote hutkoffer vol met kleren gepakt en deze toen de grond in gegraven. Als het huis dan afbrandt, hebben we tenminste nog wat kleren. Daarna hebben we een paar vluchtkoffers met wat schoon goed en een paar dekens opgerold en klaargelegd. Er kan nu van alles gebeuren!

Bekijk

Zaterdag 23 september 1944

Er is vannacht en vanmorgen flink geschoten, maar toch hebben wij tussendoor nog wat geslapen. Vanmorgen heb ik eerst de kachel aangemaakt en een kopje thee met Marie gedronken. Toen even het vlees voor de zieken verdeeld, dat gauw klaargemaakt en in de buurt weg laten brengen. Het is nogal rustig, dus heb ik een poosje op straat gepraat met de buren. Zondag wil mijnheer pastoor nog twee missen doen. Of er nog mensen komen? Ze durven haast niet naar buiten te gaan!

Bekijk

Zondag 24 september 1944

Straks komen de Tommy’s misschien weer. Dan moeten we de kelder weer in en krijgen we niets of het is koud. Vannacht zijn er veel vliegtuigen overgekomen op weg naar Duitsland. Er werd een beetje geschoten en met een beetje fantasie was het kalm te noemen. Vanmorgen om halfzeven waren de Tommy’s er al voor een korte, maar hevige schietpartij.

Bekijk

Maandag 25 september 1944

De ontspanning is vannacht niet gekomen. We hebben vannacht om twee uur een poosje een reuzegroot bombardement gehad. Volmer kwam gauw de kelder in. We dachten dat de aanval op Renkum was begonnen, maar het werd weer stil. Het is geen pretje zo’n nachtelijk artillerieduel en vooral niet wanneer al die granaten met een fluittoon over je heen gaan.

Bekijk

Dinsdag 26 september 1944

Gisteren heeft Frans de distributienoodkaarten gehaald. Alles moest op één dag gebeuren en nog was hij zo klaar. Het was gelukkig niet nodig om in een gevaarlijke rij te staan. Dora werd vannacht niet goed en wij zaten allemaal overeind. Om zes uur ben ik naar boven gegaan en heb een uurtje in een stoel gezeten. Gisteravond nog even helemaal boven geweest. Het was net een hel in Elden of Huissen. In de film hebben wij weleens oorlog gezien in de nacht, maar nu was het werkelijkheid. Verschrikkelijk dat lichtgeflikker en die branden. Er waren overal schijnwerpers en allerlei projectielen ontploften.

Bekijk

Woensdag 27 september 1944

Het is een hele toer om dag en datum te onthouden, een mens is geheel in de war. Gisteren dachten wij dat de gevechten afgelopen waren, maar zo spannend en kritiek als vandaag is het nog niet voorgekomen. Ontzettend veel kanonvuur, wij zien de granaten overal in de lucht ontploffen en in een schuine lijn naar beneden vliegen.

Bekijk

Donderdag 28 september 1944

Mijn voorgevoel is uitgekomen, we hebben een verschrikkelijke nacht meegemaakt. Ons huis is erg gehavend. Meer dan dertig ruiten zijn er stuk en het dak is helemaal kapot. Gisteravond zaten we nog even om tien uur in de kamer te praten met de familie Volmer toen ineens zware explosies klonken. We vlogen de kelder in en hoorden de granaten fluiten en direct daarna inslaan. Toen plotseling een lage zware fluittoon en een geweldige explosie, we hoorden de ruiten stukvliegen, puin vallen en we dachten dat ons laatste uur geslagen had.

Bekijk

Vrijdag 29 september 1944

Wat een verschrikkelijke nacht hebben wij meegemaakt, nooit zullen wij die vergeten. De hele nacht door was er zeer zwaar artillerievuur, het ene schot na het andere. Ze begonnen aan het begin van het dorp en eindigden aan de andere kant en dan weer terug zodat elke 25 meter een treffer kreeg. Geen huis ontkwam er haast aan. De hele nacht heb ik wakker gelegen en telkens bij zo’n zware slag dacht ik dat dit ons einde was. Dat griezelige fluiten van de granaten als ze aankomen en dan die explosies. Het maakt de sterkste zenuwen kapot. Goddank hebben wij het er weer levend afgebracht.

Bekijk

Zaterdag 30 september 1944

Weer de hele nacht niet geslapen door granaatinslagen. We weten nu zo langzamerhand wat het betekent om in de frontlinie te zitten. De Duitsers zijn achter ons, de Engelsen zijn voor ons en wij zitten ertussenin. Het is haast niet vol te houden. Haast de hele dag zit je in de kelder en slechts af en toe kan je eens even naar boven. Je ziet haast niemand op de weg.

Bekijk

Zondag 01 oktober 1944

Het is zover gekomen. We hebben ons huis moeten verlaten en zijn nu aangekomen in Ede bij boer Janssen die ons gastvrij ontving. Wij moeten allemaal in het stro slapen, maar we zijn o zo gelukkig dat we tenminste een dak boven ons hoofd hebben en eens kunnen uitrusten zonder de angst dat ons elk moment een granaat kan treffen.

Bekijk

Maandag 02 oktober 1944

Wij zijn bij de heer Janssen goed terechtgekomen. De mensen zijn meer dan goed, maar wat een toestand. We zijn hier met 22 personen op een boerendeel, het is koud en tochtig en we hebben zeven kopjes voor alle mensen. De kinderen beseffen niet dat wij hier van de goedheid van anderen moeten leven. Met alles is het zo behelpen. Je kunt haast niet zitten of liggen. Vannacht hebben we allemaal in het stro geslapen en we hadden het erg koud.

Bekijk

Dinsdag 03 oktober 1944

Vannacht iets beter in het stro geslapen, toch valt het niet mee. Nou ja, we zijn nog dankbaar dat we zo liggen. Wij hoorden een verhaal over twintig man op de grond in een huiskamer zonder brandstof en Wientjes zat in een kamertje en moest fl. 52.50 per week betalen, zonder eten of drinken. Afzetterij, vreselijk! Zo is het overal wat.

Bekijk

Woensdag 04 oktober 1944

Vannacht slecht geslapen, er vielen erg dichtbij bommen. De familie Johannesma gesproken, die wilden ook naar Renkum, maar moesten weer terug door het zware granaatvuur. Andere mensen zijn ook teruggekomen en er zijn ook gewonden bij. Men spreekt ook van doden. Ik zou zelf ook nog wel willen gaan maar durf het niet aan. Wat zijn we blij dat we gisteren nog wat gered hebben. Witteveen is vanmorgen naar boer Mulder vertrokken, wij hopen dat ze het goed mogen treffen.

Bekijk

Maandag 05 oktober 1944

Bekijk

Vrijdag 06 oktober 1944

Gisteren heb ik niet kunnen schrijven. Alie en ik zijn naar Montfoort geweest. Een ritje van 125 kilometer. De benen voel ik nog. Wij hadden de hele nacht liggen nadenken over Montfoort, Marie had geen rust. De kans is groot dat wij hier ook nog weg moeten en Heeroom was haar enige uitkomst.

Bekijk

Zaterdag 07 oktober 1944

Vannacht was er aan een stuk door zwaar gebulder in de lucht, geslapen hebben we niet veel. Het weer is wel iets beter, de deur van onze villa staat open! Vanmorgen met Witteveen getracht Renkum te bereiken, maar het ging niet. Corton en de heer van de Hof waren tot aan de Waterweg geweest, maar de granaten sloegen overal neer, zodat zij gauw terug moesten. En wij waagden dus ons leven ook maar niet!

Bekijk

Zondag 08 oktober 1944

Het is vandaag een week geleden dat we moesten vluchten, een week om nooit te vergeten. Wat een ellende. Marie lijdt er nog het meeste onder, vooral van de kou. Het is vanmorgen zo’n echte gure mist. Ik zit met een deken om op een eierkist te schrijven. Wat een verlangen kun je toch hebben naar een gezellige warme huiskamer bij de haard. Ons zondags extraatje, broodjes en iets lekkers voor op het brood. Na de Hoogmis een kopje koffie, en dan een heerlijk middagmaal. Dat zal voorlopig wel een illusie blijven, maar dat is het ergste niet.

Bekijk

Maandag 09 oktober 1944

Gisteravond een gezellige avond gehad, een ogenblikje was de ellende vergeten. Het was gezellig vooral voor de kinderen. Vanmorgen hebben we weer getracht naar Renkum te komen en het is gelukt, maar buurman Witteveen durfde de straat niet over te steken en heeft niets mee kunnen nemen. Erg jammer!

Bekijk

Dinsdag 10 oktober 1944

In Ede stond aangeplakt dat Renkum verboden gebied is, zodat wij er waarschijnlijk niet meer zullen komen.

Bekijk

Woensdag 11 oktober 1944

In Ede zijn er weer fietsen gevorderd, je durft er haast niet meer uit te gaan. Wij wonen nogal ver buiten het dorp, je kunt haast niet zonder de fiets.

Bekijk

Donderdag 12 oktober 1944

Vandaag zitten we lelijk in de put. Witteveen heeft te horen gekregen dat hij vertrekken moet en nu zitten wij erover in dat ook wij verder moeten. Er is dan voor ons alleen bij Heeroom in Montfoort een toevlucht. Voor Marie en de kinderen zou dit wel het beste zijn, maar voor mij zou het niet meevallen zover van Renkum af te zijn. Afijn, misschien vergeten ze ons wel.

Bekijk

Zaterdag 14 oktober 1944

We hebben het weer gewaagd en zijn ondanks het verbod weer naar het dodenland Renkum geweest. Wat viel dat tegen. In de huiskamer is het een grote ruïne, je kon zo de hemel zien. De kamer van de jongens is versplinterd, de badkamer is gedeeltelijk weg en toen ik de zoldertrap op wilde, viel er zoveel puin op mijnhoofd, dat ik snel achteruit moest.

Bekijk

Zondag 15 oktober 1944

Mama heeft een nare nacht gehad, zware hoofdpijn en last van de maag. Ze ligt nu boven op bed en zal vandaag wel boven moeten blijven. Nu merk je hoe onmisbaar zij is! Vanmorgen ben ik niet naar de Heilige Mis geweest. Mama was te ziek en er waren veel jachtvliegtuigen in de lucht en de bommen vallen dichtbij, het ging niet.

Bekijk

Maandag 16 oktober 1944

Ik ben naar Ede geweest op zoek naar een boordenknoop, maar niet er is er één te krijgen.

Bekijk

Dinsdag 17 oktober 1944

Vandaag had ik een drukke dag, afsnijden, worst maken, enzovoorts. Echt weer eens in mijn vak bezig. Vanmorgen naar Renkum geweest. We hadden geen last van de Duitsers, maar het treurig zoals alles eruitziet. De Dorpsstraat en Achterdorpsstraat zien er verschrikkelijk uit en een hele rij huizen is afgebrand.

Bekijk

Woensdag 18 oktober 1944

De familie Witteveen is vanmorgen in de stromende regen vertrokken. Het was een plezierige buur en het spijt ons dat wij moeten scheiden. We hebben er nog eens over gepraat, maar tenslotte leek het ons toch het beste te vertrekken. Wij gaan morgen en we hopen maar dat wij het beste hebben gekozen.

Bekijk

Vrijdag 20 oktober 1944

We zijn gistermorgen om halftien vertrokken, het was slecht weer, maar later werd het droog. Het afscheid bij Janssen viel ons zwaar en we waren erg onder de indruk. Nooit zullen wij de goedheid van die mensen vergeten. Om één uur waren we in Woudenberg en troffen daar in het kasteel mijn collega kerkmeester Peters en zijn vrouw, zij gingen naar Soest.

Bekijk

Woensdag 25 oktober 1944

Wat een geluk dat wij bij Heeroom terecht zijn gekomen. Een eersteklas hotel kon niet beter voor ons zorgen. Anna en Bets doen hun best om ons de doorgestane ellende te vergeten al hebben zij natuurlijk veel meer werk door ons.

Bekijk

Zaterdag 28 oktober 1944

Wij raken hier al wat ingeburgerd. Heeroom is de goedheid in eigen persoon. Wij komen niets tekort en hebben nergens gebrek aan. Met het licht is het wel tobben, maar met een paar carbid- en petroleumlampen redden we het nog goed. De dag begint met een Heilige Mis, dan een boterham eten en dan even wandelen. Daarna een poosje lezen of schrijven waarna het middagmaal volgt.

Bekijk

Maandag 06 november 1944

Veel nieuws is er niet. Er zijn veel jachtvliegtuigen in de lucht en er wordt druk geschoten. Er zijn veel soldaten en er is dus ook veel inkwartiering.

Bekijk

Woensdag 08 november 1944

De Duitsers hebben een auto gestald in de garage en daarom krijgen wij ook weer licht, wat een genot!

Bekijk

Donderdag 09 november 1944

We hebben bericht gekregen van meneer pastoor, Mat Burgers en Jan. Meneer pastoor schreef een troostvolle brief met de mededeling dat Maria van Renkum veilig in de kluis was opgeborgen. De pastoor voorzag wel veel moeilijkheden met de terugkeer naar Renkum.

Bekijk

Woensdag 15 november 1944

Het is op heden erg met de razzia’s in Rotterdam, Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Bussum. Je durft haast de weg niet op. In Utrecht hebben er 800 de benen genomen en er komen geregeld mensen Montfoort door. Het is net een slavenjacht, verschrikkelijk.

Bekijk

Vrijdag 17 november 1944

Gisteren ben ik naar IJsselstein geweest, ik heb het maar gewaagd met een oude fiets. Het is een flink stadje en erg kalm.

Bekijk